Bardzo obfity plon jabłek to dla sadownika nie tylko powód do zadowolenia, ale również duże wyzwanie organizacyjne. O jakości owoców decyduje nie tylko ich wygląd na drzewie. Ogromne znaczenie mają termin zbioru, sposób zrywania, sortowanie, szybkie schłodzenie oraz warunki panujące podczas magazynowania. Błędy popełnione w ciągu kilku godzin po zbiorze mogą skrócić trwałość jabłek i zmniejszyć ich wartość handlową.
Termin zbioru ma ogromny wpływ na trwałość jabłek
Owoce przeznaczone do dłuższego przechowywania powinny zostać zebrane w odpowiednim stadium dojrzałości. Zbyt wczesny zbiór może prowadzić do słabszego wybarwienia, gorszego smaku i większej podatności na niektóre zaburzenia fizjologiczne. Jabłka pozostawione na drzewach zbyt długo stają się natomiast bardziej podatne na uszkodzenia i szybciej tracą jędrność.
Nie należy oceniać dojrzałości wyłącznie na podstawie koloru skórki. Sadownicy wykorzystują między innymi jędrność miąższu, zawartość ekstraktu, stopień rozkładu skrobi oraz kolor nasion. Znaczenie ma również odmiana, ponieważ poszczególne jabłonie osiągają dojrzałość zbiorczą w różnym czasie.
Przy dużej powierzchni sadu warto wcześniej zaplanować kolejność zbioru poszczególnych kwater. Owoce odmian szybko dojrzewających nie powinny czekać tylko dlatego, że wcześniej rozpoczęto zbiór w innej części gospodarstwa.
Jabłka przeznaczone do przechowywania trzeba zrywać ostrożnie
Każde uderzenie może pozostawić uszkodzenie, które początkowo jest niemal niewidoczne. Po kilku dniach lub tygodniach w miejscu obicia często pojawia się ciemnienie miąższu, a owoc może szybciej tracić wartość handlową.
Jabłko należy zdejmować z drzewa delikatnie, bez szarpania i ściskania. Szczególnie ważne jest ostrożne opróżnianie worków lub pojemników zbiorczych. Wrzucanie owoców z wysokości do skrzyniopalet może powodować masowe obicia dolnych warstw.
Problem rośnie przy wyjątkowo wysokich plonach, gdy liczy się tempo pracy. Przyspieszenie zbioru nie powinno jednak oznaczać rezygnacji z ostrożnego obchodzenia się z owocami. Kilka dodatkowych sekund podczas opróżniania pojemnika może ograniczyć późniejsze straty.
Nie wszystkie owoce powinny trafić do jednej skrzyni
Już podczas zbioru warto przeprowadzić wstępną selekcję. Jabłka zdrowe, dobrze wykształcone i bez poważnych uszkodzeń można kierować do dalszego sortowania i przechowywania. Owoce uszkodzone, nadgniłe lub wyraźnie porażone chorobami powinny zostać oddzielone.
Szczególnej uwagi wymagają jabłka z uszkodzeniami mechanicznymi, pęknięciami skórki, objawami gorzkiej zgnilizny, brunatnej zgnilizny czy innych chorób przechowalniczych. Włożenie chorych owoców razem ze zdrowymi zwiększa ryzyko strat podczas magazynowania.
Nie oznacza to, że każde jabłko z drobną wadą musi zostać wyrzucone. Część owoców może zostać przeznaczona do szybkiej sprzedaży, przetwórstwa lub innych zastosowań. Ważne, aby nie kierować ich do długiego przechowywania razem z najlepszą partią.
Sortowanie powinno odpowiadać planowanemu odbiorcy
Przygotowanie jabłek do sprzedaży zależy od tego, gdzie mają trafić. Inne wymagania może mieć grupa producencka lub sieć handlowa, inne hurtownia, zakład przetwórczy czy klient kupujący bezpośrednio w gospodarstwie.
Najczęściej uwagę zwraca się na wielkość, wybarwienie, kształt oraz brak uszkodzeń. Partie powinny być możliwie wyrównane, ponieważ ułatwia to sprzedaż i późniejsze pakowanie. Przed rozpoczęciem sortowania warto znać wymagania konkretnego odbiorcy.
Przy rekordowo wysokiej podaży szczególnego znaczenia nabiera rozdzielenie owoców według jakości. Jabłka, które nie spełniają wymagań rynku deserowego, można wcześniej skierować do innych kanałów sprzedaży, zamiast zajmować nimi powierzchnię przechowalniczą przeznaczoną dla najlepszych partii.
Skrzyniopalety muszą być czyste i w dobrym stanie
Owoce nie powinny trafiać do przypadkowych, zabrudzonych pojemników. Skrzyniopalety przeznaczone do przechowywania powinny być czyste, stabilne i pozbawione elementów mogących uszkadzać skórkę jabłek.
Przed sezonem warto sprawdzić ich stan techniczny. Wystające fragmenty drewna, pęknięty plastik czy ostre krawędzie mogą powodować uszkodzenia podczas transportu i składowania.
Duże znaczenie ma również czystość pomieszczeń magazynowych. Resztki owoców pozostawione po poprzednim sezonie mogą być źródłem patogenów. Komory i wyposażenie powinny zostać przygotowane odpowiednio wcześniej, aby w okresie zbiorów nie wykonywać prac konserwacyjnych w pośpiechu.
Po zbiorze jabłka powinny zostać szybko schłodzone
Świeżo zebrane owoce nadal prowadzą intensywne procesy życiowe. Oddychają, zużywają zgromadzone substancje i stopniowo tracą jędrność. Wyższa temperatura przyspiesza te procesy, dlatego jabłka przeznaczone do przechowywania nie powinny przez długi czas stać na słońcu lub w ciepłym magazynie.
Szybkie obniżenie temperatury pozwala spowolnić dojrzewanie oraz ograniczyć utratę jakości. Dokładne parametry zależą od odmiany i zastosowanej technologii przechowywania. Nie wszystkie jabłka powinny być traktowane identycznie.
Przy bardzo dużych zbiorach warto zwrócić uwagę na wydajność chłodni. Wstawienie ogromnej liczby ciepłych skrzyniopalet w krótkim czasie może utrudnić szybkie schłodzenie całej partii. Planowanie kolejności zapełniania komór jest więc równie ważne jak sam zbiór.
Zwykła chłodnia i kontrolowana atmosfera to nie to samo
Najprostszym sposobem magazynowania jest przechowywanie owoców w chłodni, w której utrzymuje się niską temperaturę i odpowiednią wilgotność. Takie rozwiązanie może być wystarczające przy krótszym okresie przechowywania.
Przy długim magazynowaniu powszechnie stosuje się komory z kontrolowaną atmosferą. Oprócz temperatury reguluje się w nich zawartość tlenu i dwutlenku węgla. Spowolnienie procesów metabolicznych pozwala znacznie dłużej zachować jędrność i jakość owoców.
Parametry powinny być dobrane do konkretnej odmiany. Zbyt niska zawartość tlenu, nieodpowiednia temperatura czy nadmiar dwutlenku węgla mogą prowadzić do zaburzeń fizjologicznych. Nie warto więc stosować jednego ustawienia dla wszystkich jabłek bez uwzględnienia ich wymagań.
Wilgotność w przechowalni wpływa na masę i wygląd owoców
Jabłka stopniowo tracą wodę przez skórkę. Przy zbyt suchej atmosferze mogą więdnąć, marszczyć się i tracić masę. Ma to bezpośrednie znaczenie ekonomiczne, ponieważ sprzedawany jest produkt o określonej wadze.
W przechowalniach utrzymuje się wysoką wilgotność względną, ale jednocześnie trzeba unikać warunków sprzyjających kondensacji wody na owocach. Nadmierna wilgoć i skraplanie mogą zwiększać ryzyko rozwoju chorób.
Sprawna wentylacja oraz prawidłowe rozmieszczenie skrzyniopalet pomagają utrzymać bardziej równomierne warunki. Nie należy blokować kanałów przepływu powietrza przez zbyt ciasne ustawienie pojemników.
Nie każda odmiana nadaje się do równie długiego magazynowania
Różnice między odmianami dotyczą nie tylko smaku i koloru. Poszczególne jabłka mają również różną zdolność zachowania jakości po zbiorze. Jedne dobrze znoszą wielomiesięczne przechowywanie, inne powinny szybciej trafić do sprzedaży.
Znaczenie ma również kondycja konkretnej partii. Owoce zebrane zbyt późno, uszkodzone przez grad, osłabione chorobami lub pochodzące z bardzo mocno obciążonych drzew mogą zachowywać się podczas przechowywania inaczej niż jabłka idealnej jakości.
Przed zamknięciem komory warto więc dokładnie wiedzieć, jakie owoce do niej trafiły. Mieszanie przypadkowych partii może utrudnić późniejsze określenie optymalnego terminu sprzedaży.
Etylen przyspiesza dojrzewanie jabłek
Jabłka wytwarzają etylen, czyli naturalny hormon roślinny przyspieszający proces dojrzewania. W przechowalniach jego obecność może wpływać na szybsze mięknięcie owoców i pogarszanie ich zdolności magazynowej.
Nowoczesne technologie przechowywania pozwalają ograniczać skutki działania etylenu. Sposób postępowania zależy jednak od odmiany, wyposażenia przechowalni oraz planowanego czasu magazynowania.
Niezależnie od zastosowanej technologii podstawą pozostaje prawidłowy termin zbioru. Owoce przejrzałe już w momencie trafienia do chłodni nie odzyskają trwałości tylko dzięki obniżeniu temperatury.
Partie jabłek warto dokładnie oznaczać
Przy dużych zbiorach łatwo stracić kontrolę nad tym, z której kwatery pochodzą poszczególne skrzyniopalety. Prosty system oznaczania pozwala później ustalić odmianę, datę zbioru, miejsce pochodzenia oraz kolejność przygotowania partii do sprzedaży.
Informacje te mogą okazać się bardzo przydatne, jeśli w jednej części przechowalni zaczną pojawiać się problemy z jakością. Pozwalają również porównywać trwałość owoców z różnych kwater i wyciągać wnioski przed kolejnym sezonem.
Przy sprzedaży do profesjonalnych odbiorców identyfikowalność partii jest szczególnie istotna. Dokumentacja powinna być prowadzona na bieżąco, ponieważ odtwarzanie jej kilka miesięcy po zbiorze jest znacznie trudniejsze.
Stan jabłek trzeba kontrolować także podczas przechowywania
Zamknięcie owoców w komorze nie kończy pracy związanej z ich jakością. W przypadku dostępnych partii należy regularnie sprawdzać jędrność, wygląd, występowanie chorób oraz tempo dojrzewania.
Jeśli część jabłek zaczyna szybciej tracić jakość, może być rozsądne wcześniejsze przeznaczenie tej partii do sprzedaży. Czekanie na wyższą cenę nie zawsze jest opłacalne, jeśli jednocześnie zwiększa się procent owoców niespełniających wymagań handlowych.
Przy komorach o kontrolowanej atmosferze sposób pobierania próbek i otwierania pomieszczeń musi być zgodny z zasadami bezpieczeństwa. Atmosfera o bardzo małej zawartości tlenu stanowi zagrożenie dla człowieka i do takiej komory nie wolno wchodzić bez odpowiednich procedur.
Jabłka przed sprzedażą muszą się stopniowo ogrzać
Owoce wyjmowane z chłodni są znacznie zimniejsze od powietrza w pakowni lub magazynie. Gwałtowna zmiana warunków może powodować skraplanie wody na ich powierzchni.
Wilgotna skórka utrudnia pakowanie i może zwiększać ryzyko problemów podczas dalszego obrotu. Proces przygotowania partii do sortowania powinien więc uwzględniać różnicę temperatur pomiędzy przechowalnią a otoczeniem.
Po sortowaniu jabłka pakuje się zgodnie z wymaganiami odbiorcy. Mogą to być kartony, skrzynki, tacki, opakowania jednostkowe lub większe pojemniki przeznaczone do sprzedaży hurtowej.
Uszkodzone jabłka warto szybko zagospodarować
Przy wyjątkowo obfitych zbiorach nie wszystkie owoce będą spełniały wymagania rynku deserowego. Część może mieć niewłaściwy rozmiar, słabsze wybarwienie lub niewielkie uszkodzenia, które nie pozwalają na długie przechowywanie.
Takie jabłka można skierować między innymi do przetwórstwa, jeśli spełniają wymagania odbiorcy. Im wcześniej zostaną rozdzielone od owoców przeznaczonych do magazynowania, tym łatwiej efektywnie wykorzystać dostępną powierzchnię chłodniczą.
Nie powinno się przechowywać przez wiele miesięcy partii tylko dlatego, że brakuje natychmiastowego odbiorcy. Koszt energii, utrata masy oraz pogarszająca się jakość mogą sprawić, że długie magazynowanie słabszych jabłek będzie nieopłacalne.
Przy dużych zbiorach plan sprzedaży warto przygotować jeszcze przed zbiorem
Im więcej owoców znajduje się w sadzie, tym większego znaczenia nabiera logistyka. Jeszcze przed rozpoczęciem zbioru warto określić pojemność chłodni, liczbę dostępnych skrzyniopalet, możliwości sortowania oraz potencjalne kierunki sprzedaży.
Najlepsze partie można przeznaczyć do dłuższego przechowywania, owoce o krótszej trwałości kierować do wcześniejszej sprzedaży, a jabłka niespełniające wymagań rynku deserowego szybko przekazywać do przetwórstwa. Takie rozdzielenie ogranicza sytuacje, w których wartościowa powierzchnia chłodni jest zajęta przez owoce mające niewielką szansę na uzyskanie wysokiej ceny.
Przy bardzo obfitym plonie liczy się więc nie tylko liczba ton zebranych z hektara. O ostatecznym wyniku gospodarstwa decyduje również to, ile jabłek uda się zachować w odpowiedniej jakości do momentu sprzedaży. Prawidłowy termin zbioru, delikatne obchodzenie się z owocami, szybkie chłodzenie i rozsądne zarządzanie poszczególnymi partiami mogą ograniczyć straty w okresie, gdy każda skrzyniopaleta ma znaczenie.
Źródło: www.mtas.pl
