Stare odmiany brzoskwini potrafią różnić się od współczesnych zarówno wyglądem owoców, jak i terminem dojrzewania, aromatem czy odpornością na niekorzystne warunki. Wśród nich są odmiany uprawiane od XIX wieku, a także lokalne typy rozmnażane przez kolejne pokolenia sadowników. Nie każda będzie jednak dobrym wyborem do każdego ogrodu, ponieważ brzoskwinia pozostaje gatunkiem wymagającym ciepłego stanowiska i ochrony przed wiosennymi przymrozkami.
Jakie są stare odmiany brzoskwini?
Do najbardziej znanych historycznych odmian można zaliczyć między innymi Amsden, Champion, Elberta, Early Crawford, znaną również jako Wczesna Kraforda, oraz May Flower, spotykaną pod nazwą Kwiat Majowy. W starszych sadach i kolekcjach można też spotkać lokalne odmiany i siewki, których popularność była kiedyś znacznie większa niż obecnie.
Nie istnieje jedna oficjalna granica wieku, po przekroczeniu której odmiana staje się starą odmianą. W praktyce określenie to stosuje się przede wszystkim wobec roślin znanych od wielu dziesięcioleci, często wypartych z produkcji przez nowsze odmiany o większych, twardszych i lepiej znoszących transport owocach.
Dobrym przykładem jest Elberta, która została wprowadzona do uprawy w drugiej połowie XIX wieku w Stanach Zjednoczonych. Odmiana szybko zdobyła popularność i przez wiele lat miała duże znaczenie w sadownictwie.
Brzoskwinia Amsden to jedna z najbardziej znanych dawnych odmian
Wczesne dojrzewanie było jednym z powodów, dla których Amsden przez wiele lat cieszyła się zainteresowaniem ogrodników. Jest to stara amerykańska odmiana pochodząca z XIX wieku, zaliczana do grupy wcześnie owocujących brzoskwiń.
Owoce nie należą do największych w porównaniu ze współczesnymi odmianami deserowymi, ale mogą dojrzewać stosunkowo wcześnie. Miąższ jest jasny, soczysty i aromatyczny. Zaletą w przydomowym ogrodzie jest możliwość uzyskania owoców jeszcze przed głównym sezonem dojrzewania większości brzoskwiń.
Amsden była uprawiana także w naszej części Europy. Nie oznacza to jednak pełnej odporności na polskie zimy, ponieważ brzoskwinia jako gatunek może cierpieć zarówno podczas silnych mrozów, jak i wskutek uszkodzenia kwiatów przez późne przymrozki.
Champion to odmiana, którą nadal można znaleźć w szkółkach
Duże, atrakcyjne owoce sprawiły, że ta odmiana zachowała popularność mimo pojawienia się wielu nowszych brzoskwiń. Champion jest odmianą znaną od wielu lat, chętnie wybieraną przede wszystkim do ogrodów przydomowych.
Owoce mają zazwyczaj jasny miąższ i przyjemny deserowy smak. Drzewo wymaga ciepłego, słonecznego miejsca oraz odpowiednio żyznej i przepuszczalnej gleby. Podobnie jak inne brzoskwinie może być narażone na uszkodzenia powodowane przez mróz i choroby.
Champion jest dobrym przykładem odmiany, która mimo swojego wieku nie zniknęła całkowicie z handlu. Nadal można spotkać ją w ofertach szkółek, co znacznie ułatwia zakup pewnego materiału szkółkarskiego zamiast rozmnażania przypadkowego drzewa znalezionego w starym sadzie.
Elberta ma historię sięgającą XIX wieku
Pochodzenie tej odmiany jest związane ze Stanami Zjednoczonymi, gdzie została wprowadzona do uprawy w drugiej połowie XIX wieku. Z czasem Elberta stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych historycznych odmian brzoskwini.
Owoce Elberty są żółtomiąższowe i dobrze nadają się zarówno do jedzenia na świeżo, jak i do przetwarzania. W przeszłości dużym atutem była ich przydatność do transportu oraz możliwość wykorzystania na większą skalę.
W polskich warunkach przy wyborze tej odmiany należy brać pod uwagę lokalny mikroklimat. Historyczne znaczenie odmiany nie oznacza automatycznie, że będzie najlepszą brzoskwinią do chłodnego ogrodu położonego w miejscu narażonym na zastoiska mrozowe.
Wczesna Kraforda to odmiana znana również jako Early Crawford
Pod polską nazwą Wczesna Kraforda można spotkać dawną odmianę Early Crawford. Należy ona do grupy historycznych brzoskwiń, które były znane jeszcze przed pojawieniem się współczesnych odmian dominujących obecnie w szkółkach.
Jej owoce były cenione przede wszystkim jako deserowe. W dawnym sadownictwie dużą uwagę zwracano na smak i jakość miąższu, podczas gdy współczesna produkcja towarowa uwzględnia również trwałość owoców, równomierne dojrzewanie oraz odporność na uszkodzenia podczas transportu.
Wczesna Kraforda jest obecnie bardziej ciekawostką dla osób poszukujących dawnych odmian niż podstawową brzoskwinią spotykaną w nowych sadach. Może jednak zainteresować właścicieli ogrodów nastawionych na zachowanie tradycyjnych odmian.
Kwiat Majowy to bardzo wczesna stara brzoskwinia
May Flower, czyli Kwiat Majowy, należy do dawnych odmian kojarzonych przede wszystkim z wczesnym dojrzewaniem. Historyczne brzoskwinie tego typu były atrakcyjne dla ogrodników, ponieważ pozwalały rozpocząć zbiory przed odmianami dojrzewającymi w pełni lata.
Trzeba jednak pamiętać, że bardzo wczesny termin nie oznacza automatycznie większej odporności drzewa. W Polsce największym problemem bywają nie tylko zimowe mrozy, lecz także wiosenne spadki temperatury występujące w okresie kwitnienia.
Z tego powodu wybór miejsca może być równie ważny jak wybór odmiany. Brzoskwini nie należy sadzić w najniższym punkcie działki, w którym podczas chłodnych nocy może gromadzić się zimne powietrze.
Czym jest Siewka Rakoniewicka?
Wśród dawnych brzoskwiń związanych z Polską można spotkać nazwę Siewka Rakoniewicka. Jest ona interesująca przede wszystkim z punktu widzenia zachowania lokalnych odmian oraz roślin, które przez lata były rozmnażane w określonych rejonach.
W przypadku takich starych drzew trzeba odróżnić ustaloną odmianę od przypadkowej siewki. Brzoskwinia może stosunkowo łatwo wyrosnąć z pestki, ale otrzymana roślina nie musi dokładnie powtarzać cech drzewa matecznego. Rozmnażanie konkretnych odmian w szkółkach odbywa się więc wegetatywnie, najczęściej poprzez okulizację lub szczepienie.
Lokalne siewki mają szczególną wartość dla osób zainteresowanych zachowaniem dawnej różnorodności sadowniczej. Nie zawsze jednak można jednoznacznie ustalić ich pochodzenie na podstawie samego wyglądu owoców.
Czy Redhaven można uznać za starą odmianę?
W wielu polskich ogrodach właśnie ta brzoskwinia kojarzy się ze starą, sprawdzoną odmianą. Redhaven rzeczywiście jest uprawiany od wielu dziesięcioleci, ale jest znacznie młodszy od odmian pochodzących z XIX wieku.
Można więc określić go jako odmianę tradycyjną lub od dawna uprawianą, choć w zestawieniu z Elbertą czy Amsdenem nie należy do najstarszych brzoskwiń. Podobnie wygląda sytuacja z częścią odmian, które były popularne w Polsce w drugiej połowie XX wieku.
Dla ogrodnika ważniejsze od samej daty powstania może być jednak to, czy odmiana dobrze sprawdza się w lokalnych warunkach. Stara nazwa nie gwarantuje odporności na choroby, mróz ani przymrozki.
Dlaczego stare odmiany brzoskwini zniknęły z wielu sadów?
Zmieniły się wymagania rynku i sposób produkcji owoców. Współczesne odmiany często wybiera się ze względu na wielkość owoców, ich wygląd, jędrność, możliwość transportowania oraz uzyskiwanie powtarzalnych plonów.
Dawne brzoskwinie mogą mieć owoce bardziej miękkie, mniej wyrównane lub trudniejsze do przewożenia. Cecha będąca wadą w handlu nie musi jednak przeszkadzać właścicielowi przydomowego ogrodu, który zjada owoce bezpośrednio z drzewa.
Warto również pamiętać, że wiele dawnych drzew rosło z siewek. Właściciel mógł przez kilkadziesiąt lat nazywać swoją brzoskwinię lokalną nazwą, mimo że pod względem genetycznym nie była ona konkretną odmianą szkółkarską.
Czy stare odmiany są bardziej odporne na mróz?
Takiego założenia nie można stosować wobec wszystkich dawnych brzoskwiń. Niektóre lokalne drzewa przetrwały wiele ostrych zim, co może świadczyć o ich dobrym przystosowaniu do określonych warunków. Inne historyczne odmiany mogą być równie wrażliwe jak współczesne.
Znaczenie ma również miejsce posadzenia. Osłonięty ogród w cieplejszym regionie zapewnia zupełnie inne warunki niż otwarty teren narażony na zimny wiatr. Brzoskwinie generalnie najlepiej czują się na stanowiskach ciepłych, słonecznych i chronionych.
Szczególnie wrażliwe są kwiaty i młode zawiązki. Drzewo może bez większych problemów przetrwać zimę, a mimo to nie wydać owoców, jeśli podczas kwitnienia pojawi się silny przymrozek.
Czy stare odmiany są odporne na kędzierzawość liści?
Kędzierzawość liści brzoskwini jest jedną z najczęstszych chorób tych drzew. Powoduje charakterystyczne deformowanie, grubienie i przebarwianie młodych liści, a silne porażenie może znacznie osłabić roślinę.
Między odmianami występują różnice w podatności, ale określenie stara odmiana nie jest równoznaczne z odpornością na tę chorobę. Nawet drzewo, które przez lata dobrze rosło w jednym ogrodzie, może silnie chorować po posadzeniu w innych warunkach.
Kupując sadzonkę, warto więc sprawdzić opis konkretnej odmiany zamiast opierać decyzję wyłącznie na jej wieku. Istotne będą także zdrowotność materiału szkółkarskiego oraz prawidłowo prowadzona pielęgnacja.
Czy warto sadzić brzoskwinię wyhodowaną z pestki starego drzewa?
Uzyskanie własnej siewki jest możliwe, a brzoskwinie należą do drzew, które stosunkowo łatwo można w ten sposób rozmnożyć. Nie ma jednak pewności, że owoce nowego drzewa będą identyczne jak te zbierane z rośliny matecznej.
Siewka może różnić się wielkością owoców, smakiem, terminem dojrzewania, plennością i odpornością. Czasami wynik okazuje się bardzo dobry, a innym razem owoce są wyraźnie gorsze od tych, z których pochodziła pestka.
Jeżeli zależy nam na zachowaniu konkretnego starego drzewa, pewniejszym rozwiązaniem jest rozmnożenie go wegetatywnie. Materiał pobrany ze zdrowej rośliny może zostać wykorzystany do okulizacji lub szczepienia.
Jak znaleźć prawdziwą starą odmianę brzoskwini?
Najbezpieczniej szukać w szkółkach specjalizujących się w dawnych odmianach drzew owocowych oraz kolekcjach pomologicznych. Sadzonka powinna posiadać etykietę z nazwą odmiany, a sprzedawca powinien być w stanie określić jej pochodzenie.
Większej ostrożności wymagają oferty roślin rozmnażanych z pestek. Opis stara brzoskwinia po babci może oznaczać wartościową lokalną siewkę, ale nie daje pewności, że mamy do czynienia ze znaną odmianą.
Jeżeli celem jest zachowanie starego drzewa rosnącego od kilkudziesięciu lat w rodzinnym ogrodzie, warto pomyśleć o jego rozmnożeniu jeszcze zanim zacznie zamierać. Pozwala to zachować konkretny genotyp, nawet jeśli pierwotnej nazwy odmiany nie da się już ustalić.
Jaką starą brzoskwinię wybrać do ogrodu?
Przy wyborze warto najpierw określić, czego oczekujemy od drzewa. Amsden i Kwiat Majowy zainteresują osoby poszukujące wczesnych brzoskwiń, Elberta jest jedną z najbardziej znanych historycznych odmian, natomiast Champion pozostaje stosunkowo łatwy do znalezienia i jest ceniony jako odmiana deserowa.
Nie mniej ważny jest lokalny klimat. W miejscu narażonym na silne mrozy lepiej szukać odmiany dobrze radzącej sobie w podobnych warunkach i przygotować dla niej osłonięte stanowisko. Na działce położonej w cieplejszym rejonie możliwości wyboru będą większe.
Stare odmiany mogą być ciekawą alternatywą dla najpopularniejszych współczesnych brzoskwiń, zwłaszcza w przydomowym sadzie. Warto jednak wybierać je na podstawie konkretnych cech, a nie samego wieku, ponieważ nawet bardzo długa historia odmiany nie zagwarantuje dobrego plonowania na niewłaściwym stanowisku.
Źródło: www.mtas.pl
