Zakładanie sadu zaczyna się znacznie wcześniej niż w momencie umieszczenia drzewek w przygotowanych dołkach. Duże znaczenie ma jakość materiału szkółkarskiego, stan systemu korzeniowego oraz sposób zabezpieczenia roślin podczas wykopywania i transportu. Jedną z metod stosowanych w szkółkarstwie jest balotowanie. Co to jest balotowanie? W tym przypadku nie chodzi o prasowanie słomy, lecz o wykopywanie roślin wraz z bryłą ziemi otaczającą korzenie i odpowiednie zabezpieczenie tej bryły przed rozpadem.
Co to jest balotowanie sadzonek?
Balotowanie sadzonek polega na wykopaniu rośliny z zachowaniem zwartej bryły korzeniowej, czyli części systemu korzeniowego razem z otaczającą go ziemią. Bryłę zabezpiecza się najczęściej jutą, a w przypadku większych roślin również odpowiednią siatką. Dzięki temu podczas wyjmowania ze szkółki, załadunku i transportu ziemia nie powinna rozsypywać się i odsłaniać korzeni.
Tak przygotowany materiał określa się jako rośliny balotowane lub rośliny z bryłą korzeniową. Metodę stosuje się przede wszystkim w przypadku większych drzew i krzewów produkowanych w gruncie. W praktyce sadowniczej częściej spotyka się drzewka owocowe sprzedawane z odkrytym systemem korzeniowym lub w pojemnikach, jednak znajomość balotowania jest przydatna również dla sadowników kupujących większy materiał szkółkarski.
Dlaczego zachowanie bryły korzeniowej jest ważne?
Wykopanie drzewa zawsze oznacza ingerencję w jego system korzeniowy. Część korzeni znajdujących się poza obrysem wykopywanej bryły zostaje odcięta. Zadaniem balotowania jest zachowanie możliwie dużej części pozostałego systemu korzeniowego wraz z ziemią, w której rozwijał się w szkółce.
Ma to znaczenie szczególnie dla drobnych korzeni odpowiadających za pobieranie wody i składników mineralnych. Zwarta bryła ogranicza również bezpośrednie narażenie korzeni na wiatr i przesuszenie podczas transportu.
Nie oznacza to jednak, że samo wykonanie balotu gwarantuje przyjęcie się rośliny. Liczy się jakość systemu korzeniowego, prawidłowa wielkość bryły, termin przesadzania, warunki glebowe, sposób posadzenia oraz dostępność wody po wykonaniu nasadzenia.
Jak wykonuje się balotowanie drzew?
Prace rozpoczynają się od wyznaczenia odpowiedniej wielkości bryły. Jej średnica powinna pozostawać w odpowiedniej proporcji do wielkości drzewa. Zbyt mały balot oznacza odcięcie dużej części korzeni, natomiast nadmiernie duży staje się bardzo ciężki i trudny do transportowania.
Glebę odcina się wokół drzewa w taki sposób, aby utworzyć zwartą bryłę obejmującą korzenie. Następnie zostaje ona zabezpieczona jutą. Przy większych drzewach stosuje się dodatkowo siatkę drucianą, która stabilizuje ziemię i ogranicza jej rozpadanie podczas przenoszenia.
Gotowego drzewa nie powinno się podnosić za pień. Ciężar dużej bryły może być znaczny, dlatego podczas załadunku i rozładunku należy przede wszystkim zabezpieczyć ją przed mechanicznym uszkodzeniem.
Czym różni się drzewko balotowane od sadzonki z gołym korzeniem?
Drzewko z gołym korzeniem jest wykopywane z gruntu bez zachowania dużej ilości ziemi wokół systemu korzeniowego. Tak przygotowany materiał jest lekki i łatwy w transporcie, dlatego metoda ta jest powszechnie stosowana w produkcji drzewek owocowych.
Jeżeli kupujemy jabłonie, grusze, śliwy czy wiśnie z odkrytym systemem korzeniowym, szczególnie ważne jest niedopuszczenie do jego przesuszenia. Korzenie powinny zostać odpowiednio zabezpieczone od momentu wykopania aż do sadzenia.
Roślina balotowana zachowuje natomiast bryłę ziemi otaczającą korzenie. Jest przez to cięższa i bardziej wymagająca podczas transportu, ale system korzeniowy pozostaje lepiej osłonięty. Różnice mają więc znaczenie również dla organizacji pracy podczas zakładania nasadzeń.
Balot czy pojemnik – jaka jest różnica?
Drzewo sprzedawane w pojemniku rozwija system korzeniowy wewnątrz ograniczonej przestrzeni. Po wyjęciu z doniczki powinno posiadać dobrze uformowaną bryłę, która nie rozpada się podczas sadzenia.
Drzewo balotowane rośnie natomiast bezpośrednio w gruncie szkółki. Dopiero przed sprzedażą jest wykopywane wraz z odpowiednio dużą bryłą ziemi, która zostaje zabezpieczona.
W przypadku materiału pojemnikowego warto sprawdzić stan korzeni. Długotrwałe przetrzymywanie drzewa w zbyt małym pojemniku może powodować ich spiralne układanie się wokół bryły. Przy materiale balotowanym większą uwagę trzeba zwrócić na zwartość bryły oraz jej proporcję do wielkości części nadziemnej.
Kiedy najlepiej sadzić drzewa balotowane?
Rośliny liściaste z bryłą korzeniową najczęściej sadzi się w okresie spoczynku, przede wszystkim jesienią lub wczesną wiosną. Dokładny termin zależy od gatunku, przebiegu pogody i warunków panujących na stanowisku.
Jesienne sadzenie ma tę zaletę, że gleba zazwyczaj pozostaje jeszcze stosunkowo ciepła i wilgotna. Roślina może rozpocząć regenerację systemu korzeniowego przed nadejściem zimy, o ile warunki są odpowiednie. Wiosną szczególnego znaczenia nabiera natomiast dostępność wody, ponieważ wraz ze wzrostem temperatury rozwijająca się część nadziemna zwiększa zapotrzebowanie na wilgoć.
Nie należy pozostawiać wykopanych roślin przez długi czas bez odpowiedniego zabezpieczenia. Bryła powinna być chroniona przed przesychaniem zarówno w szkółce, jak i podczas transportu oraz oczekiwania na sadzenie.
Jak przygotować miejsce dla drzewka z balotem?
Dół powinien być dostosowany do wymiarów bryły korzeniowej i umożliwiać swobodne ustawienie drzewa. Ważniejsze od wykonywania bardzo głębokiego otworu jest zapewnienie odpowiedniej przestrzeni na boki.
Drzewo należy ustawić stabilnie i kontrolować położenie szyjki korzeniowej oraz miejsca szczepienia, jeśli mamy do czynienia ze szczepionym drzewkiem owocowym. W przypadku drzewek na podkładkach karłowych i półkarłowych miejsce szczepienia powinno pozostać nad powierzchnią ziemi, aby odmiana szlachetna nie zaczęła tworzyć własnych korzeni.
Po zasypaniu przestrzeni wokół bryły ziemię należy odpowiednio ustabilizować i dokładnie podlać roślinę. Woda pomaga również wypełnić wolne przestrzenie pomiędzy glebą a bryłą korzeniową.
Czy jutę i siatkę trzeba zdejmować przed sadzeniem?
W tej kwestii należy kierować się przede wszystkim rodzajem zastosowanego zabezpieczenia oraz zaleceniami szkółki. Przy prawidłowo przygotowanym materiale stosuje się jutę ulegającą rozkładowi, natomiast większe bryły mogą być dodatkowo stabilizowane siatką z odpowiedniego drutu.
Nie wolno natomiast pozostawiać wokół korzeni nierozkładających się materiałów syntetycznych, które mogłyby utrudniać ich rozwój. Trzeba również uważać na sznurki i elementy zaciskające się bezpośrednio przy pniu.
Najważniejsze jest zachowanie bryły w całości. Jej rozpad podczas zdejmowania zabezpieczenia może odsłonić i uszkodzić dużą część drobnych korzeni.
Jak transportować balotowane drzewka?
Transport powinien być zorganizowany tak, aby bryły nie przesuwały się swobodnie po skrzyni lub przyczepie. Uderzenia mogą doprowadzić do ich pękania i uszkodzenia korzeni.
Roślin nie powinno się również pozostawiać bez zabezpieczenia przed silnym wiatrem. Podczas szybkiego transportu odsłonięte części rośliny oraz bryła mogą intensywnie tracić wodę. Szczególnie niekorzystne jest połączenie wysokiej temperatury, słońca i suchego powietrza.
Po dostarczeniu materiału na miejsce najlepiej możliwie szybko rozpocząć sadzenie. Jeśli nie jest to możliwe, trzeba zabezpieczyć bryły przed wysychaniem i przechowywać rośliny w odpowiednich warunkach.
Na co należy zwrócić uwagę przy zakupie balotowanych drzew?
Przede wszystkim warto obejrzeć samą bryłę. Powinna być zwarta, stabilna i proporcjonalna do wielkości drzewa. Mocno popękana lub rozpadająca się ziemia może oznaczać, że korzenie nie są właściwie zabezpieczone.
Warto również ocenić pień, miejsce szczepienia, koronę i ogólną kondycję materiału. Drzewko nie powinno mieć poważnych uszkodzeń mechanicznych ani objawów wskazujących na problemy zdrowotne.
Duże znaczenie ma źródło pochodzenia roślin. Przy zakładaniu sadu materiał nasadzeniowy powinien odpowiadać zamówionej odmianie i podkładce, ponieważ właśnie podkładka w dużym stopniu wpływa na siłę wzrostu drzewa oraz docelową organizację sadu.
Czy balotowanie sprawdzi się przy każdym drzewku owocowym?
Nie zawsze jest potrzebne. W profesjonalnym sadownictwie wiele młodych drzewek owocowych przeznaczonych do zakładania dużych nasadzeń jest oferowanych z odkrytym systemem korzeniowym. Pozwala to łatwiej przewozić setki lub tysiące sztuk i sprawnie wykonywać sadzenie.
Balotowanie może mieć większe znaczenie przy przesadzaniu większych, bardziej rozwiniętych egzemplarzy oraz przy materiale, dla którego zachowanie zwartej bryły jest szczególnie istotne. Nie powinno się więc automatycznie zakładać, że sadzonka balotowana jest zawsze lepsza od prawidłowo wyprodukowanego drzewka z gołym korzeniem.
Dla sadownika najważniejsze pozostają jakość materiału, dobrze rozwinięty system korzeniowy, zgodność odmianowa i zdrowotność roślin.
Jak pielęgnować drzewko po posadzeniu?
Pierwsze tygodnie po posadzeniu są okresem, w którym trzeba szczególnie kontrolować dostępność wody. System korzeniowy nie zdążył jeszcze rozrosnąć się w otaczającej glebie, dlatego drzewko korzysta głównie z ograniczonej strefy wokół dotychczasowej bryły.
Podlewanie powinno być dostosowane do rodzaju gleby, temperatury i ilości opadów. Nie chodzi o ciągłe zalewanie stanowiska, lecz o utrzymywanie warunków pozwalających korzeniom rozpocząć wzrost poza dotychczasową bryłę.
Większe drzewa mogą również wymagać stabilizacji, aby wiatr nie powodował poruszania świeżo posadzonej bryły. Każde takie przemieszczanie może uszkadzać powstające młode korzenie.
Balotowanie a przyjęcie się drzew w sadzie
Prawidłowo wykonane balotowanie pomaga zachować zwartą bryłę korzeniową i ograniczyć uszkodzenia podczas wykopywania, przewożenia oraz sadzenia. Nie jest jednak sposobem na naprawienie materiału szkółkarskiego słabej jakości.
Dla powodzenia nasadzenia równie ważne są prawidłowy termin, właściwa głębokość, dostęp do wody oraz stan systemu korzeniowego. W przypadku drzewek owocowych trzeba dodatkowo zwracać uwagę na miejsce szczepienia i zastosowaną podkładkę.
Balotowanie sadzonek warto więc traktować jako metodę przygotowania i zabezpieczenia materiału szkółkarskiego, a nie odrębny sposób uprawy drzew. Dobrze wykonany balot pozwala przenieść roślinę wraz z częścią gleby, w której rozwijały się jej korzenie, ograniczając ryzyko rozpadu bryły w drodze ze szkółki na miejsce docelowego nasadzenia.
Źródło: www.mtas.pl
