Parch jabłoni należy do najczęstszych chorób występujących na jabłoniach. Powoduje oliwkowe, a później ciemne plamy na liściach i owocach, może osłabiać drzewa oraz wyraźnie obniżać jakość zbioru. Wybór odmiany odpornej lub mało podatnej na tę chorobę znacznie ułatwia prowadzenie przydomowego sadu. Nie oznacza jednak, że drzewo stanie się całkowicie niewrażliwe na wszystkie patogeny i nie będzie wymagało pielęgnacji.
Jakie są odmiany jabłoni bezparchowych?
Określenie „jabłoń bezparchowa” jest nazwą potoczną. W praktyce chodzi najczęściej o odmiany posiadające genetyczną odporność na parcha jabłoni albo wykazujące bardzo małą podatność na infekcję. Parch wywołuje grzyb Venturia inaequalis, który poraża liście, ogonki liściowe, młode pędy oraz owoce.
Do znanych odmian odpornych na parcha należą między innymi Topaz, Rajka, Rubinola, Enterprise, Rewena, Free Redstar, Melfree oraz Gold Milenium. Badania Instytutu Ogrodnictwa wskazują, że odporność tych odmian jest uwarunkowana genetycznie. Nie wszystkie zachowują się jednak identycznie pod względem smaku owoców, terminu dojrzewania, siły wzrostu i podatności na inne choroby.
Wśród odmian wybieranych do ogrodów przydomowych spotyka się również Remo, Rebellę, Reandę, Rekardę oraz Recolor. Niemieckie odmiany hodowane w Pillnitz tworzono z myślą o ograniczeniu liczby zabiegów fungicydowych. Remo, Rewena, Rebella i Reanda są opisywane jako odmiany odporne nie tylko na parcha, lecz także na mączniaka oraz zarazę ogniową.
Odporność nie powinna być jedynym kryterium zakupu. Przed wyborem sadzonki trzeba sprawdzić termin zbioru, możliwość przechowywania jabłek, wymagania stanowiskowe, zimotrwałość oraz siłę wzrostu. Znaczenie ma również podkładka, na której zaszczepiono drzewko.
Topaz – popularna odmiana do ogrodu
Topaz jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych odmian odpornych na parcha. Został wyhodowany w Czechach. Tworzy owoce o wyraźnie kwaskowatym, aromatycznym smaku, cenione zarówno do bezpośredniego jedzenia, jak i do przetwarzania.
Owoce dojrzewają jesienią i w odpowiednich warunkach mogą być przechowywane przez kilka miesięcy. Topaz stosunkowo wcześnie rozpoczyna owocowanie, ale wymaga regularnego cięcia oraz kontroli ilości zawiązków. Przy bardzo obfitym plonie jabłka mogą być drobniejsze, a drzewo może zacząć owocować przemiennie.
Odmiana jest odporna na parcha, lecz nie oznacza to pełnej odporności na wszystkie choroby. W niekorzystnych warunkach może wymagać ochrony przed mączniakiem, chorobami kory lub zgniliznami owoców. W wieloletnich doświadczeniach sadowniczych obserwowano również możliwość wystąpienia pojedynczych objawów parcha na odmianach uznawanych za odporne, w tym na Topazie i Rubinoli.
Rajka – plenna jabłoń o atrakcyjnych owocach
Rajka to kolejna czeska odmiana genetycznie odporna na parcha. Wytwarza średnie lub duże owoce pokryte czerwonym rumieńcem. Miąższ jest soczysty, słodko-kwaśny i aromatyczny. Jabłka nadają się do jedzenia na surowo, na sok, do ciast oraz innych domowych przetworów.
Drzewo wcześnie wchodzi w okres owocowania i może wydawać obfite plony. Przy dużej liczbie zawiązków wskazane jest ich przerzedzanie. Zabieg poprawia wielkość owoców, ogranicza przeciążenie gałęzi i zmniejsza ryzyko przemiennego owocowania.
Rajka rośnie dość silnie, dlatego w małym ogrodzie należy zwrócić uwagę na rodzaj podkładki. Drzewko szczepione na podkładce karłowej zajmie mniej miejsca niż egzemplarz na podkładce silnie rosnącej, ale będzie wymagało podpory, żyznego stanowiska i regularnego podlewania.
Rubinola – smaczna, ale potrzebuje miejsca
Rubinola jest ceniona za deserowy smak i atrakcyjnie wybarwione owoce. Należy do odmian odpornych na parcha i może być przydatna w uprawie prowadzonej z ograniczoną liczbą zabiegów ochronnych. W doświadczeniach Instytutu Ogrodnictwa Rajka, Rubinola i Topaz należały do odmian rosnących stosunkowo silnie.
Silny wzrost ma zarówno zalety, jak i wady. Drzewo może stworzyć rozbudowaną koronę i dobrze regenerować się po cięciu, ale w małym ogrodzie będzie wymagało systematycznego formowania. Zagęszczona korona wolniej wysycha po deszczu, co tworzy warunki sprzyjające chorobom grzybowym.
Rubinola może dawać owoce wysokiej jakości, pod warunkiem że korona jest dobrze doświetlona. Nadmiar pionowych pędów warto usuwać, a cięcie wykonywać tak, aby światło docierało do środka drzewa. Należy unikać jednorazowego, bardzo mocnego skracania, które pobudza jabłoń do wytwarzania licznych wilków.
Gold Milenium i Free Redstar – polskie propozycje
Gold Milenium jest polską odmianą letnią, odporną na parcha. Owoce dojrzewają wcześniej niż jabłka typowych odmian zimowych, dlatego nie są przeznaczone do bardzo długiego przechowywania. Mogą natomiast dobrze sprawdzić się w ogrodzie, w którym właściciel chce zbierać jabłka już latem.
Free Redstar jest odmianą jesienną, również charakteryzującą się genetyczną odpornością na parcha. Tworzy czerwone owoce i może być wykorzystywana zarówno w ogrodach przydomowych, jak i w produkcji prowadzonej z ograniczonym zastosowaniem środków ochrony.
Obie odmiany znajdowały się w badaniach Instytutu Ogrodnictwa dotyczących przydatności jabłoni do produkcji ekologicznej. Samo określenie odmiany jako parchoodpornej nie zwalnia jednak z obserwowania drzewa. W sadzie mogą występować mączniak, zaraza ogniowa, choroby kory, mszyce, owocówka jabłkóweczka oraz inne problemy niezwiązane z parchem.
Enterprise i Rewena – jabłka do późniejszego zbioru
Enterprise jest późną odmianą odporną na parcha, cenioną za możliwość przechowywania owoców. Jabłka są zwykle twarde i nabierają właściwego smaku po pewnym czasie od zbioru. Odmiana może zainteresować osoby, którym zależy na owocach jesiennych i zimowych, a nie wyłącznie na jabłkach do szybkiego spożycia.
Rewena również jest odmianą odporną na parcha. Dodatkowym atutem jest odporność na mączniaka i zarazę ogniową opisywana w materiałach dotyczących niemieckiego programu hodowlanego.
Przy późnych odmianach szczególnie ważne jest prawidłowe określenie terminu zbioru. Jabłka zerwane zbyt wcześnie mogą być kwaśne, słabo wybarwione i podatne na więdnięcie. Zbyt późny zbiór zwiększa natomiast ryzyko opadania owoców, uszkodzeń oraz problemów podczas przechowywania.
Czy odmiana jabłoni Remo jest bezparchowa?
Remo jest uznawana za odmianę odporną na parcha jabłoni. Powstała w niemieckim ośrodku hodowlanym w Pillnitz i należy do grupy odmian, których nazwy rozpoczynają się od liter „Re”. Według opracowania Instytutu Ogrodnictwa Remo charakteryzuje się odpornością na parcha, mączniaka jabłoni oraz zarazę ogniową.
Odmiana wcześnie rozpoczyna owocowanie i może plonować obficie. Jej owoce są najczęściej wykorzystywane do przetwarzania, zwłaszcza na sok, mus, przecier lub inne domowe wyroby. Mogą być również jedzone na surowo, choć pod względem smaku nie każdemu odpowiadają tak bardzo jak owoce odmian typowo deserowych.
Remo jest dobrym wyborem dla osoby, której zależy przede wszystkim na zdrowotności drzewa i regularnych zbiorach. Trzeba jednak pamiętać, że nazwa „bezparchowa” nie oznacza stuprocentowej gwarancji braku objawów przez całe życie rośliny. Odporność może zostać osłabiona przez pojawienie się nowych ras patogenu, wyjątkowo silną presję choroby albo niekorzystne warunki uprawy.
Czy odporna jabłoń może zachorować na parch?
Może się tak zdarzyć. Odporność wielu odmian opiera się na konkretnych genach, które pozwalają roślinie skutecznie reagować na określone rasy grzyba. Patogen jest jednak zmienny i może tworzyć populacje zdolne do przełamania odporności.
Dlatego w profesjonalnym sadownictwie coraz większe znaczenie mają odmiany posiadające kilka mechanizmów odporności oraz rośliny o odporności wielogenowej. Właściciel przydomowego ogrodu nie musi z tego powodu rezygnować z Topaza, Rajki czy Remo. Powinien natomiast regularnie przeglądać liście i owoce, szczególnie po długich okresach deszczowej pogody.
Odporność należy odróżnić od małej podatności. Odmiana odporna ma genetyczną zdolność hamowania rozwoju choroby, natomiast odmiana mało podatna może zostać porażona, ale objawy rozwijają się na niej słabiej niż na odmianie wrażliwej.
Jak rozpoznać parch jabłoni?
Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej na młodych liściach. Są to oliwkowe, matowe plamy, które z czasem ciemnieją. Silnie porażone liście mogą się deformować, zasychać i przedwcześnie opadać.
Na owocach powstają ciemne, szorstkie przebarwienia. Skórka w miejscu porażenia korkowacieje, a przy silnej infekcji może pękać. Owoce porażone wcześnie często rosną nierównomiernie i ulegają deformacji.
Grzyb zimuje przede wszystkim w opadłych liściach. Wiosną powstają w nich zarodniki workowe, które podczas wilgotnej pogody zakażają rozwijające się części drzewa. Instytut Ogrodnictwa prowadzi obserwacje dojrzewania oraz wysiewu zarodników, ponieważ wiosenne infekcje pierwotne mają duże znaczenie dla późniejszego rozwoju choroby.
Jak zlikwidować parch jabłoni?
Parcha nie da się usunąć jednym zabiegiem wykonanym dopiero wtedy, gdy owoce są już pokryte plamami. Uszkodzona skórka nie odzyska zdrowego wyglądu. Można natomiast ograniczyć dalsze infekcje i zmniejszyć ilość materiału zakaźnego przed kolejnym sezonem.
Najważniejsze działania obejmują:
- dokładne usuwanie lub rozdrabnianie opadłych liści, na których zimuje patogen;
- prześwietlanie korony, aby liście szybciej wysychały po deszczu;
- prowadzenie ochrony zapobiegawczej zgodnie z przebiegiem pogody i zaleceniami dla danego preparatu.
Jesienią warto wygrabić liście spod drzewa i przeznaczyć je do prawidłowo prowadzonego kompostowania albo rozdrobnić kosiarką, aby szybciej się rozłożyły. W dużych sadach wykorzystuje się także zabiegi przyspieszające rozkład liści. Ograniczenie liczby zimujących zarodników zmniejsza presję choroby następnej wiosny.
Cięcie prześwietlające poprawia przewiewność korony. Ma to znaczenie, ponieważ do zakażenia potrzebne jest odpowiednio długie zwilżenie liści. Nie należy podlewać jabłoni po koronie, szczególnie wieczorem. Wodę najlepiej kierować bezpośrednio na glebę.
Kiedy potrzebny jest oprysk?
W przypadku odmian podatnych największe znaczenie ma ochrona w czasie infekcji pierwotnych, czyli od początku rozwoju liści do zakończenia wysiewu zarodników workowych. Metodyka integrowanej produkcji jabłek wskazuje, że obserwacje należy prowadzić szczególnie w okresie infekcji pierwotnych oraz przez około dwa–trzy tygodnie po ostatnim wysiewie zarodników.
Preparat musi być dopuszczony do stosowania na jabłoni przeciwko parchowi. Należy przestrzegać etykiety, dawki, maksymalnej liczby zabiegów, odstępów między opryskami i okresu karencji. Lista dopuszczonych produktów zmienia się, dlatego nie powinno się opierać ochrony na starych poradnikach ani środkach pozostałych z poprzednich lat.
W małym ogrodzie wybór odmiany odpornej, usuwanie liści i prawidłowe cięcie mogą znacznie zmniejszyć potrzebę wykonywania zabiegów. Jeżeli jednak na drzewie pojawiają się liczne plamy, warto zwrócić się do doradcy sadowniczego lub punktu sprzedaży środków ochrony roślin z dokładną informacją o odmianie i fazie rozwoju drzewa.
Jak wybrać odmianę do małego ogrodu?
Najpierw należy ustalić, kiedy owoce mają dojrzewać. Gold Milenium może zapewnić wcześniejszy zbiór, Rajka i Rubinola sprawdzą się jako odmiany jesienne, a Topaz lub Enterprise pozwolą uzyskać jabłka nadające się do dłuższego przechowania.
Następnie trzeba dobrać podkładkę. Na niewielkiej działce praktyczne są drzewa słabiej rosnące, ale wymagają one żyznej ziemi, nawadniania i podpory. Drzewa na silniejszych podkładkach zajmują więcej miejsca, za to są zwykle lepiej zakotwiczone i łatwiej znoszą okresowe niedobory wody.
Warto posadzić przynajmniej dwie odmiany kwitnące w zbliżonym terminie, aby poprawić zapylenie. Sadzonka powinna pochodzić z pewnej szkółki, mieć etykietę z nazwą odmiany i podkładki oraz zdrowy system korzeniowy. Najlepszy wybór to nie zawsze odmiana opisywana jako najbardziej odporna, lecz taka, która jednocześnie odpowiada właścicielowi smakiem, terminem zbioru i wielkością drzewa.
Mogę też przygotować wersję bardziej sadowniczą albo prostszą, przeznaczoną wyłącznie dla właścicieli przydomowych ogrodów.
Źródło: www.mtas.pl
