Jabłoń wygląda zdrowo, kwitnie i owocuje, ale jabłka pojawiają się niemal wyłącznie na zewnętrznych częściach korony. W jej środku pozostają długie fragmenty gałęzi bez owoców. Taki wygląd drzewa może mieć związek z wcześniejszym cięciem, ale nie zawsze oznacza błąd ogrodnika. Duże znaczenie mają również odmiana, wiek pędów, dostęp światła oraz sposób, w jaki przez ostatnie lata rozwijała się korona.
Dlaczego jabłoń owocuje tylko na końcach gałęzi?
Jabłka nie powstają w dowolnym miejscu pędu. Drzewo musi wcześniej wytworzyć pąki kwiatowe, z których po zapyleniu i zapłodnieniu mogą rozwinąć się owoce. U jabłoni duża część plonu pojawia się na krótkich pędach owoconośnych, często określanych jako krótkopędy.
Jeżeli wewnętrzne części korony są słabo doświetlone albo podczas cięcia regularnie usuwano starsze drewno owoconośne, kwitnienie może stopniowo przesuwać się na zewnątrz. Tam znajdują się lepiej oświetlone pędy i to właśnie w tej części drzewa pozostaje najwięcej miejsc zdolnych do owocowania.
Nie każda odmiana zachowuje się jednak identycznie. Niektóre jabłonie mają większą tendencję do tworzenia owoców bliżej końców pędów, inne łatwiej wytwarzają liczne krótkopędy na starszych częściach gałęzi. Zanim zaczniemy naprawiać koronę sekatorem, warto więc uwzględnić naturalny sposób wzrostu konkretnej odmiany.
Czy zbyt mocne cięcie może przesunąć owocowanie na zewnątrz korony?
Tak. Intensywne cięcie pobudza jabłoń do wzrostu wegetatywnego. Po usunięciu dużej części korony drzewo może odpowiedzieć wypuszczeniem licznych silnych, pionowych pędów. Popularnie nazywa się je wilkami.
Takie przyrosty nie są tym samym co dobrze rozwinięte drewno owoconośne. Jeśli co roku usuwa się dużą część starszych, krótkich pędów, a pozostawia przede wszystkim silne przyrosty na obrzeżach korony, z czasem owoce mogą rzeczywiście pojawiać się głównie coraz dalej od pnia.
Problem często narasta przez kilka sezonów. Właściciel widzi dużą liczbę nowych pędów i ponownie mocno przycina drzewo, a jabłoń odpowiada kolejną falą wzrostu. Powstaje korona pełna długich przyrostów, lecz uboga w odpowiednio rozmieszczone drewno owoconośne.
Nie każdy krótki pęd należy wycinać
Jednym z częstych błędów jest traktowanie wszystkich niewielkich odgałęzień jako zbędnych. Tymczasem właśnie na krótkopędach jabłoń może tworzyć pąki kwiatowe i później owoce.
Przed wykonaniem cięcia warto dokładnie obejrzeć gałąź. Pąki kwiatowe jabłoni są zwykle większe i bardziej zaokrąglone od smuklejszych pąków liściowych, choć ich rozpoznawanie wymaga pewnego doświadczenia.
Jeżeli podczas corocznego cięcia konsekwentnie usuwa się dużą część krótkich odgałęzień, drzewo zostaje pozbawione miejsc potencjalnego owocowania. Cięcie jabłoni nie powinno więc polegać na oczyszczaniu głównych konarów ze wszystkich drobnych pędów.
Brak światła w środku korony również ogranicza owocowanie
Jabłoń potrzebuje światła nie tylko do dojrzewania owoców. Dobre nasłonecznienie wpływa także na kondycję pędów oraz tworzenie pąków kwiatowych na kolejny sezon.
W mocno zagęszczonej koronie jej zewnętrzna warstwa przechwytuje znaczną część światła. Wewnątrz stopniowo zamierają słabsze pędy, a aktywna część korony przesuwa się w kierunku jej obrzeża. Po kilku latach można otrzymać duże drzewo, którego środek jest prawie pusty, podczas gdy liście i owoce znajdują się daleko od pnia.
W takim przypadku problemem nie jest brak cięcia, lecz jego niewłaściwy charakter. Skracanie wszystkich końców nie poprawi sytuacji. Potrzebne jest przede wszystkim rozsądne prześwietlenie korony.
Jak rozpoznać zbyt zagęszczoną koronę jabłoni?
Warto spojrzeć na drzewo latem, gdy jest pokryte liśćmi. Jeśli środek korony pozostaje mocno zacieniony nawet w słoneczny dzień, a większość zdrowych liści znajduje się na jej obrzeżach, dostęp światła może być niewystarczający.
Charakterystyczne są również liczne pędy rosnące pionowo, krzyżujące się oraz skierowane do środka drzewa. Część z nich konkuruje o tę samą przestrzeń i dodatkowo zacienia pozostałe gałęzie.
Nie oznacza to, że korona powinna być niemal całkowicie pusta. Celem jest takie rozmieszczenie gałęzi, aby światło mogło docierać również głębiej, a jednocześnie na drzewie pozostała odpowiednia ilość liści i drewna owoconośnego.
Czy należy skrócić długie gałęzie, na których owoce są tylko na końcach?
Automatyczne skrócenie wszystkich takich gałęzi może pogorszyć problem. Mocne skracanie pędu często pobudza kilka pąków znajdujących się poniżej miejsca cięcia do intensywnego wzrostu. Zamiast spokojnego odnowienia korony można uzyskać grupę silnych nowych przyrostów.
Jeżeli gałąź jest zbyt długa, często lepszym rozwiązaniem jest cięcie do odpowiedniego bocznego odgałęzienia, czyli pozostawienie pędu skierowanego w pożądanym kierunku. Sposób postępowania zależy jednak od wieku drzewa, jego budowy i odmiany.
Stara, zaniedbana jabłoń wymaga innego podejścia niż kilkuletnie drzewko dopiero budujące koronę. Przy dużych zmianach rozsądniej rozłożyć odmładzanie na kilka sezonów zamiast próbować przebudować całe drzewo podczas jednego cięcia.
Co zrobić z wilkami na jabłoni?
Silne pionowe pędy pojawiają się szczególnie licznie po intensywnym cięciu. Nie wszystkie trzeba bezwzględnie usuwać. Część może zostać wykorzystana podczas odbudowy korony, jeśli rośnie w miejscu, w którym brakuje młodego odgałęzienia.
Pęd pozostawiony w odpowiednim miejscu można prowadzić w bardziej poziomej pozycji. Zmiana kąta wzrostu ogranicza jego silną dominację pionową i może sprzyjać przechodzeniu z intensywnego wzrostu w kierunku owocowania.
Nadmiar wilków zagęszczających środek korony warto natomiast usuwać. Jeśli pojawia się ich wyjątkowo dużo każdego roku, może to być sygnał, że zimowe lub wczesnowiosenne cięcie jest zbyt intensywne.
Poziome gałęzie zwykle łatwiej wchodzą w owocowanie
Kąt ustawienia pędu wpływa na sposób jego wzrostu. Bardzo pionowe gałęzie mają zwykle silniejszą tendencję do wzrostu wegetatywnego. Pędy ustawione bardziej poziomo często łatwiej tworzą struktury owoconośne.
Zjawisko to można wykorzystać podczas formowania młodych jabłoni. Zamiast skracać każdy silny pęd, część z nich można odpowiednio odginać i prowadzić pod szerszym kątem. Trzeba robić to ostrożnie, aby nie wyłamać gałęzi ani nie uszkodzić kory.
Nie należy również przesadzać w przeciwną stronę. Gałąź skierowana mocno w dół może osłabnąć. Celem jest uzyskanie dobrze rozmieszczonej korony, a nie mechaniczne ustawienie wszystkich pędów w jednej pozycji.
Kiedy najlepiej prześwietlać jabłoń?
Cięcie jabłoni wykonuje się między innymi w okresie spoczynku i przed rozpoczęciem intensywnej wegetacji, przy czym dokładny termin trzeba dostosować do warunków pogodowych, wieku drzewa oraz planowanego zakresu prac. Silnych zabiegów nie warto wykonywać podczas dużych mrozów.
W sadach i ogrodach stosowane jest również cięcie letnie. Pozwala między innymi ograniczyć część silnych tegorocznych przyrostów, które nadmiernie zacieniają owoce i wnętrze korony. Termin oraz zakres takiego zabiegu powinny być dobrane do konkretnego drzewa.
Najgorszym rozwiązaniem jest wykonywanie przypadkowego, bardzo mocnego cięcia tylko dlatego, że jabłoń wydaje się zbyt duża. Każde usunięcie gałęzi wpływa na równowagę pomiędzy wzrostem a owocowaniem.
Czy mocno zaniedbaną jabłoń można naprawić w jeden sezon?
W przypadku starego drzewa z owocami znajdującymi się wyłącznie na obrzeżach korony pokusa radykalnego skrócenia wszystkich konarów jest duża. Taki zabieg może jednak wywołać bardzo silną reakcję wzrostową.
Bezpieczniejsze jest stopniowe odmładzanie. W pierwszej kolejności można usunąć gałęzie martwe, chore, uszkodzone, mocno krzyżujące się oraz część pędów nadmiernie zagęszczających środek. Następnie obserwuje się reakcję drzewa i kontynuuje przebudowę w kolejnych sezonach.
Takie podejście pozwala zachować część istniejącego drewna owoconośnego. Drzewo nie zostaje jednocześnie pozbawione ogromnej części korony, co ogranicza ryzyko pojawienia się masy bardzo silnych przyrostów.
Czy brak owoców w środku korony może mieć inną przyczynę?
Cięcie jest tylko jednym z możliwych powodów. Znaczenie ma naturalny sposób owocowania odmiany, wiek drzewa, dostęp światła, odżywienie oraz kondycja pędów. Na liczbę zawiązanych owoców wpływają również przebieg kwitnienia, pogoda, zapylenie i ewentualne uszkodzenia kwiatów przez przymrozki.
Niektóre jabłonie wykazują także tendencję do przemiennego owocowania. Po roku z bardzo dużym plonem następny sezon może być znacznie słabszy, ponieważ drzewo utworzyło mniej pąków kwiatowych.
Jeśli problem występuje tylko na określonych częściach korony, warto dokładnie porównać ich nasłonecznienie oraz rodzaj znajdujących się tam pędów. Często już takie oględziny pokazują, dlaczego jedna gałąź jest oblepiona jabłkami, a druga niemal nie kwitnie.
Nadmiar azotu może pobudzać wzrost zamiast owocowania
Jabłoń intensywnie nawożona azotem może tworzyć długie, silne przyrosty i dużą ilość liści. Bardzo bujny wzrost nie musi oznaczać, że drzewo będzie równie obficie owocować.
Nawożenie warto dostosować do rzeczywistych potrzeb rośliny i warunków glebowych. Coroczne podawanie dużych dawek nawozu bez oceny wzrostu drzewa może zaburzyć równowagę pomiędzy tworzeniem pędów a owocowaniem.
Jeżeli jabłoń każdego roku wypuszcza bardzo długie przyrosty, a jednocześnie słabo kwitnie, warto przeanalizować zarówno sposób cięcia, jak i nawożenie. Kolejna duża dawka azotu nie będzie sposobem na zwiększenie liczby jabłek.
Jak przywrócić owocowanie bliżej środka drzewa?
Najpierw warto ustalić, czy wnętrze korony otrzymuje wystarczająco dużo światła i czy znajdują się tam zdrowe pędy, które można zachować. Następnie należy stopniowo usunąć część gałęzi powodujących nadmierne zagęszczenie, zamiast skracać wszystkie końcówki drzewa.
Trzeba chronić istniejące krótkopędy owoconośne i ograniczyć automatyczne wycinanie każdego młodego przyrostu. Pojedyncze dobrze położone pędy można pozostawić jako przyszłe elementy korony, szczególnie jeśli starsze gałęzie wymagają stopniowego zastąpienia.
Efekt nie pojawi się natychmiast. Odbudowa dobrze rozmieszczonego drewna owoconośnego wymaga czasu, ponieważ jabłoń musi wytworzyć nowe pędy, a następnie pąki kwiatowe. Przy mocno zaniedbanym drzewie cały proces może potrwać kilka sezonów.
Jak ciąć jabłoń, żeby problem nie wrócił?
Najlepiej unikać dwóch skrajności: pozostawienia korony całkowicie bez kontroli oraz corocznego bardzo mocnego skracania wszystkich gałęzi. Jabłoń powinna mieć dostęp światła do wnętrza, a jednocześnie zachować wystarczającą ilość pędów zdolnych do owocowania.
Podczas każdego cięcia warto najpierw obejrzeć całe drzewo, a dopiero później sięgnąć po sekator. Usunięcie jednej dużej gałęzi rosnącej w złym miejscu może dać lepszy efekt niż skrócenie kilkudziesięciu drobnych pędów.
Jeżeli jabłka znajdują się obecnie wyłącznie na końcach długich gałęzi, nie należy od razu ścinać całej zewnętrznej części korony. Stopniowe prześwietlenie, zachowanie krótkopędów i rozsądne wykorzystanie młodych przyrostów pozwalają przebudować drzewo bez wywoływania kolejnej fali niepotrzebnego, bardzo silnego wzrostu.
Źródło: www.mtas.pl
