Wiśnia jest jednym z najważniejszych gatunków sadowniczych uprawianych w Polsce, a jej owoce trafiają zarówno na rynek deserowy, jak i przede wszystkim do przetwórstwa. Poszczególne odmiany znacznie różnią się jednak wielkością owoców, barwą soku, smakiem czy terminem dojrzewania. Jakie są dwa rodzaje wiśni? W tradycyjnym podziale odmian uprawnych wyróżnia się przede wszystkim szklanki oraz sokówki, nazywane także wiśniami sokowymi. Istnieje ponadto grupa odmian o cechach pośrednich, określanych jako półszklanki. Dla sadownika ten podział ma znaczenie nie tylko botaniczne, ponieważ właściwości owoców decydują o ich przydatności handlowej i przetwórczej.
Jakie są dwa rodzaje wiśni?
Najczęściej stosowany tradycyjny podział wiśni opiera się na właściwościach owoców. W jego ramach wyróżnia się szklanki oraz sokówki.
Szklanki charakteryzują się stosunkowo jasnym miąższem i bezbarwnym lub tylko lekko zabarwionym sokiem. Ich owoce mogą mieć jasnoczerwoną albo czerwoną skórkę. Zazwyczaj kojarzone są z łagodniejszym smakiem i większą przydatnością do bezpośredniego spożycia, chociaż oczywiście mogą być również wykorzystywane w przetwórstwie.
Sokówki mają natomiast ciemniejszy miąższ i intensywnie zabarwiony sok. Często są też bardziej kwaśne. To właśnie takie owoce są szczególnie cenione przez przemysł przetwórczy, ponieważ pozwalają uzyskać produkty o intensywnej barwie i charakterystycznym smaku.
W praktyce granica nie zawsze jest całkowicie wyraźna. Istnieją również odmiany określane jako półszklanki, których owoce mają cechy pośrednie pomiędzy klasycznymi szklankami a sokówkami.
Czym są wiśnie szklanki?
Nazwa szklanka może być nieco myląca dla osoby, która wcześniej nie spotkała się z sadowniczą klasyfikacją wiśni. Nie oznacza ona konkretnej odmiany, lecz grupę odmian o określonych cechach owoców.
Najbardziej charakterystyczny jest jasny miąższ oraz sok, który pozostaje bezbarwny albo jest jedynie słabo zabarwiony. Po rozgnieceniu owocu nie pojawia się więc tak intensywnie czerwony sok, jaki znamy z typowych ciemnych wiśni przeznaczonych do przetwórstwa.
Skórka szklanek może mieć barwę od jasnoczerwonej po czerwoną. Owoce mogą być stosunkowo duże i atrakcyjne wizualnie, dlatego niektóre odmiany tej grupy dobrze sprawdzają się jako owoce deserowe.
Znaczenie ma również smak. Szklanki często mają mniej intensywną kwasowość niż typowe sokówki. Nie należy jednak traktować tego jako zasady obowiązującej dla każdej odmiany. Na smak wpływa również poziom cukrów, termin zbioru, warunki pogodowe oraz dojrzałość owoców.
W sadach towarowych sama przynależność odmiany do tej grupy nie jest jeszcze wystarczającym argumentem za jej posadzeniem. Trzeba uwzględnić plenność, zdrowotność drzew, podatność owoców na pękanie, termin dojrzewania oraz możliwości sprzedaży.
Czym są wiśnie sokówki?
Drugi podstawowy rodzaj stanowią sokówki. Są to wiśnie, których owoce posiadają intensywnie zabarwiony miąższ i sok.
Po rozgnieceniu takiej wiśni otrzymujemy ciemnoczerwony płyn, który silnie barwi. Jest to szczególnie pożądane w przemyśle spożywczym. Owoce mogą być wykorzystywane między innymi do produkcji soków, koncentratów, dżemów, przetworów, mrożonek czy różnego rodzaju wyrobów cukierniczych.
Sokówki zazwyczaj kojarzone są również z wyraźnym kwaśnym smakiem. Wysoka kwasowość nie jest wadą w przypadku owoców przeznaczonych do przetwarzania. Wręcz przeciwnie, odpowiednia równowaga pomiędzy kwasami, cukrami i substancjami barwiącymi może być bardzo ważna dla jakości gotowego produktu.
Jedną z najbardziej znanych odmian wiśni uprawianych w Polsce jest Łutówka. Jest ona ceniona przede wszystkim jako odmiana przetwórcza. Jej owoce mają ciemnoczerwoną skórkę, miąższ oraz intensywnie zabarwiony sok.
Popularność Łutówki przez wiele lat była związana między innymi z wysoką plennością oraz zapotrzebowaniem przemysłu na tego rodzaju owoce. Nie oznacza to jednak, że odmiana jest pozbawiona wad. Drzewa wymagają odpowiedniej ochrony i prowadzenia, a jednym z problemów w uprawie może być podatność na choroby, w tym drobną plamistość liści drzew pestkowych.
Co to są półszklanki?
Tradycyjny podział na dwa rodzaje jest wygodny, ale natura nie zawsze mieści się w prostych kategoriach. Dlatego w sadownictwie spotyka się również określenie półszklanki.
Są to odmiany wykazujące cechy pośrednie. Ich sok może być zabarwiony, ale nie tak intensywnie jak u typowych sokówek. Podobne różnice mogą dotyczyć barwy miąższu oraz pozostałych właściwości owocu.
Półszklanki pokazują, że klasyfikacja oparta na kolorze soku i miąższu ma przede wszystkim charakter użytkowy. Nie należy jej traktować jako ścisłego podziału wszystkich wiśni na dwie zupełnie odrębne grupy biologiczne.
Dla producenta znacznie ważniejsze od samej nazwy grupy są konkretne parametry odmiany. W produkcji towarowej liczy się między innymi wielkość i jędrność owoców, łatwość oddzielania ich od szypułki, wydajność zbioru oraz jakość surowca po transporcie.
Szklanki czy sokówki – które lepiej nadają się do sadu?
Nie można wskazać jednej grupy jako jednoznacznie lepszej. Wszystko zależy od kierunku prowadzonej produkcji.
Jeżeli owoce mają być sprzedawane przede wszystkim jako świeże, większe znaczenie mogą mieć ich wielkość, atrakcyjny wygląd, smak i jędrność. W takim przypadku interesujące mogą być odmiany o cechach deserowych, w tym niektóre szklanki.
W przypadku plantacji nastawionej na przemysł zupełnie inne właściwości mogą decydować o opłacalności. Ważne stają się intensywne wybarwienie soku, zawartość ekstraktu, kwasowość, łatwość zbioru oraz przede wszystkim wymagania konkretnego odbiorcy.
Przed założeniem większego sadu dobrze jest więc najpierw wiedzieć, komu mają zostać sprzedane owoce. Posadzenie odmiany bez określonego rynku zbytu może okazać się znacznie większym problemem niż późniejsza technologia jej prowadzenia.
Dlaczego kolor soku wiśni jest tak ważny?
Dla osoby kupującej kilogram owoców na targu kolor soku może wydawać się mało istotnym szczegółem. Z punktu widzenia przetwórstwa ma jednak znacznie większe znaczenie.
Intensywnie czerwony sok pozwala uzyskać produkt o mocnej naturalnej barwie. Dotyczy to chociażby soków, koncentratów czy przetworów owocowych. Dlatego właśnie ciemno zabarwione sokówki są tak mocno związane z przemysłowym wykorzystaniem wiśni.
Za czerwone i ciemnoczerwone zabarwienie owoców odpowiadają między innymi antocyjany, czyli naturalne barwniki roślinne należące do związków fenolowych. Ich zawartość może różnić się pomiędzy odmianami.
Nie jest jednak tak, że im ciemniejszy owoc, tym automatycznie bardziej wartościowa odmiana. Dla zakładu przetwórczego znaczenie może mieć cały zestaw parametrów jakościowych, a także cena surowca oraz możliwość pozyskania dużej, jednolitej partii.
Czy wiśnia i czereśnia to dwa rodzaje tego samego owocu?
Takie przekonanie jest częste, ale wiśnia i czereśnia nie są po prostu dwoma rodzajami wiśni.
Wiśnia pospolita jest określana nazwą Prunus cerasus, natomiast czereśnia, nazywana również wiśnią ptasią, to Prunus avium. Są to blisko spokrewnione, ale odrębne gatunki należące do rodzaju Prunus i rodziny różowatych.
W praktyce sadowniczej różnice są bardzo widoczne. Czereśnie przeważnie dają większe i słodsze owoce przeznaczane przede wszystkim do bezpośredniego spożycia. Wiśnie są zazwyczaj bardziej kwaśne i mają ogromne znaczenie dla przemysłu przetwórczego.
Różnią się również wzrostem drzew, wymaganiami oraz właściwościami owoców. Nie powinno się więc przedstawiać czereśni i wiśni jako dwóch odmian tego samego gatunku.
Jakie odmiany wiśni są popularne w sadownictwie?
W Polsce przez lata zdecydowanie największe znaczenie gospodarcze miała Łutówka. To późno dojrzewająca odmiana o ciemnych owocach, wykorzystywanych głównie w przetwórstwie.
Sadownicy mogą spotkać również takie odmiany jak Nefris, Kelleris 16, Northstar, Debreceni Bötermö czy Groniasta z Ujfehertoi. Różnią się terminem dojrzewania, wzrostem drzew, plennością, wielkością owoców oraz podatnością na choroby.
Niektóre odmiany są samopłodne, natomiast inne uzyskują lepsze plonowanie przy obecności odpowiedniego zapylacza. Jest to jedna z cech, które należy sprawdzić jeszcze przed zamówieniem drzewek.
W profesjonalnej produkcji nie należy wybierać odmiany wyłącznie na podstawie wielkości owoców czy wysokiego plonowania podawanego w opisach. Odmiana powinna być dostosowana do stanowiska, systemu zbioru i przede wszystkim odbiorcy.
Czy wszystkie wiśnie nadają się do zbioru mechanicznego?
Nie. Możliwość wykorzystania kombajnu lub otrząsarki zależy między innymi od właściwości odmiany, konstrukcji sadu i przeznaczenia owoców.
Przy zbiorze przemysłowym znaczenie ma łatwość odrywania owocu od szypułki, równomierność dojrzewania i odporność owoców na uszkodzenia. Ważny jest również sposób prowadzenia drzew.
Owoce przeznaczone do sprzedaży jako deserowe muszą zachować znacznie lepszy wygląd niż surowiec trafiający bezpośrednio do przetwórstwa. Dlatego mechanizacja zbioru jest szczególnie związana z produkcją wiśni przemysłowych.
W dużych sadach możliwość mechanicznego zbioru może mieć ogromny wpływ na koszty produkcji, ponieważ ręczne zebranie dużej ilości owoców wymaga znacznych nakładów pracy.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze odmiany wiśni?
Podział na szklanki i sokówki pomaga opisać charakter owoców, ale nie powinien być jedynym kryterium przy zakładaniu sadu. Odmiana musi przede wszystkim odpowiadać zakładanemu sposobowi produkcji.
Warto przeanalizować termin dojrzewania, plenność, jakość owoców, siłę wzrostu drzewa, wymagania związane z zapylaniem oraz podatność na choroby. Znaczenie ma również podkładka, na której wyprodukowano drzewka.
Szczególną uwagę trzeba zwrócić na zdrowotność. W uprawie wiśni poważnym problemem mogą być między innymi brunatna zgnilizna drzew pestkowych, drobna plamistość liści drzew pestkowych czy rak bakteryjny. Warunki pogodowe w okresie kwitnienia i dojrzewania również mogą mocno wpływać na wysokość i jakość plonu.
Dla sadu towarowego najważniejsze będzie jednak połączenie cech odmiany z możliwościami sprzedaży. Nawet bardzo plenna wiśnia nie będzie dobrym wyborem, jeśli lokalni odbiorcy nie są zainteresowani takim surowcem.
Jak odróżnić szklankę od sokówki po owocu?
Najprościej przekroić lub rozgnieść dojrzały owoc. Typowa szklanka będzie miała jasny miąższ i słabo zabarwiony albo bezbarwny sok, podczas gdy sokówka pozostawi wyraźnie czerwony, często bardzo ciemny sok.
Nie zawsze jednak da się bezbłędnie określić konkretną odmianę wyłącznie na podstawie wyglądu owocu. Wiele wiśni może być do siebie podobnych, a warunki uprawy dodatkowo wpływają na wielkość, barwę i smak.
Jeśli identyfikacja odmiany ma znaczenie dla prowadzenia sadu, warto znać również termin dojrzewania, pokrój drzewa, wielkość liści oraz charakterystyczne właściwości pestki i szypułki.
Odpowiadając więc na pytanie jakie są dwa rodzaje wiśni, można wskazać przede wszystkim szklanki oraz sokówki. Szklanki mają jasny miąższ i słabo zabarwiony sok, natomiast sokówki wyróżniają się ciemnym miąższem oraz intensywnie czerwonym sokiem. Pomiędzy nimi znajdują się półszklanki o cechach pośrednich. W praktyce sadowniczej ten tradycyjny podział warto znać, ale decyzję o posadzeniu konkretnej odmiany zawsze należy opierać również na jej plenności, zdrowotności, terminie zbioru oraz możliwościach zagospodarowania owoców.
Źródło: www.mtas.pl
