Obfite kwitnienie jabłoni nie zawsze oznacza, że jesienią gałęzie będą pełne owoców. Większość odmian potrzebuje pyłku pochodzącego z innej, zgodnej odmiany kwitnącej w podobnym czasie. Jeżeli w pobliżu nie ma odpowiedniego partnera, część kwiatów może opaść bez zawiązania jabłek. Dlatego wybór zapylacza powinien być zaplanowany już podczas zakładania sadu lub sadzenia kilku drzew w przydomowym ogrodzie.
Jaki jest uniwersalny zapylacz jabłoni?
Nie istnieje jedna odmiana jabłoni, która zapylałaby skutecznie wszystkie pozostałe odmiany bez względu na termin kwitnienia i zgodność genetyczną. Określenie uniwersalny zapylacz jest więc pewnym uproszczeniem. W praktyce tak nazywa się odmiany wytwarzające dużo wartościowego pyłku, kwitnące długo lub w okresie pokrywającym się z kwitnieniem wielu popularnych jabłoni.
Za bardzo dobre zapylacze uchodzą między innymi niektóre jabłonie ozdobne, nazywane również rajskimi jabłoniami. Wytwarzają one liczne kwiaty, a część odmian kwitnie stosunkowo długo. Dzięki temu mogą dostarczać pyłku kilku odmianom rosnącym w sadzie. Jabłonie ozdobne są wykorzystywane także w większych nasadzeniach produkcyjnych, jednak przed zakupem trzeba sprawdzić ich termin kwitnienia oraz podatność na choroby.
Dobrym zapylaczem może być również zwykła jabłoń deserowa lub przetwórcza, pod warunkiem że nie jest triploidem, wytwarza żywotny pyłek i kwitnie w tym samym czasie co odmiana wymagająca zapylenia. Przykładem odmiany opisywanej jako dobry zapylacz jest Falstaff. Nie oznacza to jednak, że będzie odpowiednia dla każdej jabłoni. Najpierw należy porównać grupy kwitnienia obu drzew.
W małym ogrodzie najlepszym rozwiązaniem jest zwykle wybranie dwóch różnych odmian należących do tej samej grupy zapylania albo do grup sąsiadujących. Jeżeli jedna jabłoń znajduje się w grupie 3, odpowiednim partnerem może być zazwyczaj odmiana z grupy 2, 3 lub 4. Dokładne oznaczenia mogą się różnić zależnie od tabeli stosowanej przez szkółkę, dlatego warto porównywać dane pochodzące z jednego systemu. RHS zaleca sadzenie co najmniej dwóch różnych odmian z tej samej lub sąsiedniej grupy kwitnienia.
Dlaczego jabłonie potrzebują zapylacza?
Większość jabłoni jest obcopylna. Oznacza to, że do prawidłowego zawiązania owoców potrzebuje pyłku innej odmiany jabłoni. Przenoszą go przede wszystkim pszczoły, trzmiele oraz inne owady odwiedzające kwiaty.
Posadzenie dwóch drzew tej samej odmiany zazwyczaj nie rozwiązuje problemu. Nawet gdy oba kwitną równocześnie, są genetycznie takie same i mogą nie zapylać się skutecznie. Potrzebne są dwa różne kultywary, których okresy kwitnienia nakładają się przynajmniej przez kilka dni. Większość jabłoni wymaga właśnie takiego zapylenia krzyżowego.
Na powodzenie wpływa także pogoda. Zimno, deszcz i silny wiatr ograniczają aktywność owadów. Wiosenny przymrozek może natomiast uszkodzić kwiaty, zanim zostaną zapylone. Nawet właściwie dobrane odmiany mogą więc słabo owocować w sezonie, w którym warunki podczas kwitnienia były niekorzystne.
Jakie jabłonie są samopylne?
Wśród jabłoni występują odmiany samopłodne i częściowo samopłodne, ale jest ich znacznie mniej niż odmian wymagających zapylacza. Takie drzewo może zawiązać owoce bez obecności drugiej odmiany, jednak zazwyczaj plonuje obficiej, gdy w pobliżu rośnie zgodny partner.
Do odmian wymienianych jako samopłodne lub częściowo samopłodne należą między innymi:
- Red Falstaff,
- Red Devil,
- Red Windsor,
- Scrumptious,
- Greensleeves,
- James Grieve,
- Saturn,
- Sunset.
RHS opisuje Red Falstaff jako odmianę samopłodną należącą do grupy zapylania 3. Pozostałe wymienione odmiany mogą być określane jako samopłodne albo częściowo samopłodne, zależnie od źródła, warunków uprawy i konkretnego materiału szkółkarskiego.
Kupując drzewko, trzeba dokładnie przeczytać etykietę. Określenie częściowo samopłodna nie oznacza, że zapylacz jest całkowicie zbędny. Samotnie rosnąca jabłoń może wydać owoce, lecz zbiór bywa mniejszy i bardziej zależny od pogody. Posadzenie drugiej zgodnej odmiany zwykle poprawia liczbę oraz regularność zawiązywanych owoców.
Warto również rozejrzeć się po sąsiednich ogrodach. Owady mogą przynosić pyłek z jabłoni rosnącej poza granicami działki. Nie zawsze trzeba więc sadzić drugie drzewo u siebie, jeśli odpowiedni partner kwitnie dostatecznie blisko. Nie daje to jednak takiej pewności jak własne, dobrze dobrane nasadzenie.
Jakie jabłonie sadzić obok siebie?
Najważniejszą zasadą jest podobny termin kwitnienia. Odmiany bardzo wczesne nie powinny być łączone wyłącznie z bardzo późnymi, ponieważ ich kwiaty mogą nie pojawić się jednocześnie. Najbezpieczniej wybierać jabłonie należące do tej samej grupy zapylania lub grup bezpośrednio sąsiadujących.
Przykładowo odmiany z grupy 3 można zwykle sadzić obok odmian z grupy 2, 3 lub 4. Do grupy 3 należą między innymi Discovery, Sunset, Greensleeves, Falstaff, Kidd’s Orange Red i Fiesta. Odmiany te nie zawsze są wzajemnie idealnymi partnerami, ale ich okresy kwitnienia powinny się w znacznym stopniu pokrywać. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy wybrana jabłoń nie jest triploidem oraz czy nie występuje szczególna niezgodność między konkretnymi odmianami.
Dobierając dwa drzewa, można kierować się również terminem dojrzewania owoców. Jedna odmiana może dawać jabłka latem, a druga jesienią lub zimą. Dzięki temu okres zbiorów będzie dłuższy, a jednocześnie obie jabłonie mogą wzajemnie wspierać zapylenie, jeśli kwitną w podobnym czasie.
W małym ogrodzie dobrym połączeniem może być samopłodna odmiana z grupy 3 oraz druga jabłoń z grupy 2, 3 lub 4. Przykładem jest Red Falstaff zestawiony z odmianą kwitnącą w zbliżonym terminie. Przed zakupem należy jednak potwierdzić grupę obu drzewek w opisie szkółki.
Które jabłonie nie są dobrymi zapylaczami?
Szczególnej uwagi wymagają odmiany triploidalne. Zwykle wytwarzają pyłek o niskiej przydatności do zapylania innych jabłoni. Same również potrzebują obcego pyłku, dlatego przy sadzeniu triploidu najlepiej przewidzieć dwie dodatkowe, zgodne i diploidalne odmiany.
Do znanych triploidów należą między innymi Jonagold, Boskoop, Bramley’s Seedling, Blenheim Orange oraz Gravenstein. Takie drzewa mogą dobrze owocować, lecz nie powinny być traktowane jako jedyny zapylacz dla drugiej jabłoni. Jonagold i Boskoop są przez RHS wyraźnie oznaczane jako odmiany triploidalne.
Przykładowo posadzenie Jonagolda i jednej zwykłej odmiany może okazać się niewystarczające. Zwykła jabłoń może zapylić Jonagolda, ale Jonagold nie musi skutecznie odwdzięczyć się tym samym. Lepszy układ obejmuje Jonagolda oraz dwie różne odmiany diploidalne kwitnące w odpowiednim terminie i wzajemnie się zapylające.
Czy rajska jabłoń może zapylać odmiany owocowe?
Tak, odpowiednio dobrana jabłoń ozdobna może być wartościowym źródłem pyłku dla jabłoni owocowych. Jej zaletą jest duża liczba kwiatów i często dłuższy okres kwitnienia. Właśnie dlatego rajskie jabłonie bywają uznawane za najbardziej zbliżone do uniwersalnych zapylaczy.
Nie każda odmiana ozdobna sprawdzi się jednak jednakowo dobrze. Musi zakwitać równocześnie z drzewami, które ma zapylać. Warto też wybierać rośliny zdrowe, odporne na choroby i wytwarzające dużo pojedynczych lub półpełnych kwiatów. Bardzo pełne kwiaty mogą być mniej dostępne dla owadów albo dostarczać mniej przydatnego pyłku.
Jabłoń ozdobna powinna rosnąć na tyle blisko, aby pszczoły regularnie przemieszczały się między drzewami. W przydomowym ogrodzie zwykle wystarcza odległość kilkunastu lub kilkudziesięciu metrów. Im dalej znajduje się zapylacz, tym większa zależność od liczby owadów i warunków pogodowych.
Jak daleko od siebie mogą rosnąć jabłonie?
W małym sadzie najlepiej sadzić odmiany zapylające się w obrębie tego samego rzędu albo w sąsiednich rzędach. Dokładny rozstaw zależy przede wszystkim od podkładki i docelowej wielkości korony. Jabłonie karłowe sadzi się znacznie gęściej niż drzewa na silnie rosnących podkładkach.
Z punktu widzenia zapylenia najlepiej, aby zgodny partner znajdował się nie dalej niż kilkadziesiąt metrów. Pszczoły mogą przelatywać znacznie większe odległości, ale nie ma pewności, że będą regularnie odwiedzać oba drzewa. W sadzie towarowym zapylacze rozmieszcza się równomiernie, aby ograniczyć miejsca, do których pyłek dociera słabiej.
Na niewielkiej działce dwie jabłonie mogą rosnąć po przeciwnych stronach ogrodu, o ile ich kwitnienie się pokrywa, a owady mają do nich swobodny dostęp. Nie należy opryskiwać kwitnących drzew środkami niebezpiecznymi dla zapylaczy.
Dlaczego jabłoń kwitnie, ale nie owocuje?
Brak owoców nie zawsze wynika ze źle dobranej odmiany. Przyczyną może być przymrozek, długotrwały deszcz, brak owadów, zbyt silne cięcie albo uszkodzenie pąków. Problemy mogą pojawiać się również wtedy, gdy drzewo jest jeszcze młode lub rośnie na bardzo silnej podkładce i skupia się na rozwoju pędów.
Jeżeli jabłoń kwitnie co roku, lecz wydaje tylko pojedyncze owoce, warto sprawdzić termin kwitnienia najbliższych drzew. Możliwe, że rosnąca obok odmiana rozpoczyna kwitnienie zbyt wcześnie albo zbyt późno. Rozwiązaniem może być dosadzenie zgodnej jabłoni ozdobnej lub owocowej.
Przyczyną nierównych zbiorów bywa także przemienne owocowanie. Drzewo wydaje wtedy bardzo duży plon w jednym sezonie, a w kolejnym tworzy niewiele kwiatów. Skłonność do tego zjawiska zależy od odmiany, ale może się nasilać przy niewłaściwym cięciu i pozostawieniu zbyt wielu zawiązków.
Jak wybrać zapylacz przed zakupem?
Najpierw należy ustalić dokładną nazwę odmiany, dla której potrzebny jest partner. Sama informacja, że jest to jabłoń letnia albo czerwona, nie wystarczy. Następnie trzeba sprawdzić jej grupę kwitnienia, płodność pyłku oraz ewentualną triploidalność.
Przy wyborze warto kierować się trzema zasadami:
- obie odmiany powinny kwitnąć w tym samym lub zbliżonym terminie,
- zapylacz powinien być inną odmianą i wytwarzać wartościowy pyłek,
- drzewa muszą rosnąć dostatecznie blisko, aby odwiedzały je te same owady.
Jeżeli miejsca wystarcza tylko na jedno drzewo, najlepiej wybrać odmianę samopłodną, na przykład Red Falstaff, albo drzewko wieloodmianowe, na którym zaszczepiono kilka zgodnych odmian. Nawet w takim przypadku obecność innych jabłoni w okolicy może poprawić plonowanie. Najbardziej uniwersalnym rozwiązaniem pozostaje jednak rajska jabłoń o długim okresie kwitnienia, dobrana do terminów kwitnienia odmian owocowych rosnących w ogrodzie.
Źródło: www.mtas.pl
